Blog

Sunumda kaynakça, slaytlarda kullandığınız bilgi, veri ve görsellerin nereden alındığını gösteren listedir ve genellikle son slayta yazılır. Kısacası iki parçadan oluşur: slayt içinde kısa atıf, örneğin (Yılmaz, 2022), ve sunumun sonunda tam kaynak bilgisi. Bu rehberde slayt içi atıfı, APA stiliyle kitap, makale ve web sayfası örneklerini, görsel kaynaklarını ve kaynakça slaytının düzenini adım adım bulacaksınız.

Öğretmeniniz, bölümünüz ya da etkinlik düzenleyicisi belirli bir stil istiyorsa her zaman o kılavuz önceliklidir. Aşağıdaki örnekler, Türkiye’de de yaygın kullanılan APA 7 stiline göre hazırlanmıştır.

Sunumda kaynakça neden gereklidir?

Her şeyden önce kaynak göstermek, başkasının emeğini kendi çalışmanız gibi sunmamanın temel yoludur. Ayrıca dinleyiciye “bu bilgiyi doğrulayabilirsiniz” mesajı verir. Bu nedenle özellikle ders sunumlarında, seminerlerde ve tez savunmalarında kaynak gösterimi değerlendirmenin bir parçası olarak ele alınır.

Öte yandan sunum, yazılı ödevden farklı bir ortamdır. Slaytta yer azdır ve dinleyici metni okumak yerine sizi dinler. Dolayısıyla sunumda kaynakça, yazılı metne göre daha kısa atıflarla ve daha sade bir listeyle hazırlanır. Yine de içerik aynı kalır: kim, ne zaman, hangi eserde söylemiş?

Kaynakları nasıl seçeceğinizi merak ediyorsanız sunumda doğru bilgi ve kaynak kullanımı yazımız güvenilir kaynak seçimi için iyi bir başlangıçtır.

Slayt içinde kaynak nasıl gösterilir?

Slayt içi atıf, bilginin hemen yanında ya da slaytın alt köşesinde yer alan kısa bir nottur. APA stilinde bu not yazar soyadı ve yıldan oluşur. Örneğin bir tanımı Yılmaz’ın 2022 tarihli kitabından aldıysanız cümlenin sonuna (Yılmaz, 2022) yazmanız yeterlidir.

• Tek yazar: (Yılmaz, 2022)
• İki yazar: (Yılmaz & Demir, 2022). Türkçe metinlerde birçok kurum “&” yerine “ve” kullanılmasını ister.
• Üç ve daha fazla yazar: (Yılmaz vd., 2022). İngilizce sunumlarda “et al.” kullanılır.
• Kurum yazar: (Türkiye İstatistik Kurumu, 2024) gibi kurum adı yazılır.
• Doğrudan alıntı: Tırnak içindeki alıntılarda sayfa numarası da eklenir: (Yılmaz, 2022, s. 45).

Bunun yanı sıra atıfın yazı boyutunu, slayt metninden küçük ama arka sıradan okunabilecek düzeyde tutun. Böylece atıf görünür olur, ancak ana mesajın önüne geçmez.

Sunumda kaynakça APA stiline göre nasıl yazılır?

Sunumun sonundaki listede her kaynağın tam bilgisi yer alır. APA 7 stilinde kaynaklar ilk yazarın soyadına göre alfabetik sıralanır. Aşağıdaki tablo en sık kullanılan üç kaynak türünü özetliyor. Örneklerdeki yazar ve eser adları tamamen hayalîdir.

Ayrıca APA 7 ile gelen küçük ama önemli bir değişikliği unutmayın: kitaplarda yayınevinin bulunduğu şehir artık yazılmaz. Dergi makalelerinde ise DOI varsa bağlantı biçiminde eklenir. Ayrıntılı ve güncel örnekler için APA Style resmî örnek sayfasına bakabilirsiniz.

Öte yandan bölümünüz IEEE veya Vancouver gibi numaralı bir stil kullanıyorsa slayt içinde [1] biçiminde numara verilir. Bu durumda kaynakça alfabetik değil, kaynakların sunumda ilk geçtiği sıraya göre numaralandırılır.

Görsel, grafik ve veri kaynakları nasıl belirtilir?

Fotoğraf, grafik, harita ve tablolar da birer kaynaktır. Özellikle başka bir çalışmadan alınan grafiklerde kaynak göstermemek, sunumda en sık görülen eksikliklerden biridir. Bu nedenle her görselin hemen altına kısa bir kaynak notu ekleyin.

1. Görseli olduğu gibi kullandıysanız: Görselin altına “Kaynak: Yılmaz, 2022” gibi kısa bir not yazın.
2. Grafiği yeniden çizdiyseniz: “Yılmaz (2022) verilerinden uyarlanmıştır” ifadesini kullanın.
3. Veriyi kendiniz topladıysanız: “Kaynak: Anket verileri, 2025” gibi bir açıklama ekleyin.
4. Ücretsiz görsel sitelerinden aldıysanız: Sitenin lisans koşullarını okuyun ve isteniyorsa fotoğrafçının adını yazın.

Ayrıca yapay zekâ araçlarıyla üretilen görselleri kullandığınızda bunu belirtmek, şeffaflık açısından iyi bir alışkanlıktır. Örneğin görselin altına hangi araçla üretildiğini kısaca yazabilirsiniz. Grafiklerin kendisini sade ve okunur tasarlamak için akademik sunumlarda veri görselleştirme yazımızdan yararlanabilirsiniz.

Kaynakça slaytı nasıl düzenlenir?

Kaynakça slaytı, genellikle teşekkür ya da soru-cevap slaytından hemen önce yer alır. Başlık olarak “Kaynakça” veya “Kaynaklar” yazmanız yeterlidir. Sunumda kaynakça listesini hazırlarken şu adımları izleyebilirsiniz:

1. Listeyi toplayın: Slayt içinde atıf yaptığınız her kaynağı tek bir belgede biriktirin.
2. Eşleştirin: Slaytta geçen her atıfın listede, listedeki her kaynağın da slaytta karşılığı olsun.
3. Sıralayın: APA’da ilk yazarın soyadına göre alfabetik sıra kullanın.
4. Biçimlendirin: Asılı girinti kullanın; yani her kaynağın ilk satırı solda, sonraki satırları içeride başlasın.
5. Bölün: Liste tek slayta sığmıyorsa okunamayacak kadar küçültmek yerine iki slayta bölün.

Bunun yanı sıra kaynakça slaytını sunum sırasında uzun uzun okumanıza gerek yoktur. Dinleyiciye “Kaynakların tam listesi bu slaytta ve paylaşacağım dosyada yer alıyor” demek yeterlidir. Tez savunması gibi resmî sunumlarda slayt akışını planlamak için üniversite tez sunumu hazırlama rehberimize de göz atabilirsiniz.

Kaynakçayı hızlı hazırlamak için hangi araçlar kullanılır?

Sunum programları, kaynakça yönetimi için tasarlanmış araçlar değildir. Bu yüzden kaynakçayı çoğu zaman başka bir araçta hazırlayıp slayta yapıştırmak en pratik yoldur.

• Kaynak yönetim programları: Zotero, Mendeley ve EndNote, seçtiğiniz kaynaklardan istediğiniz stilde biçimlendirilmiş liste oluşturabilir. Bu programların farklarını kaynak yönetim programları karşılaştırmamızda anlattık.
• Word belgesi: Yazılı ödeviniz Word’de hazırsa kaynakçayı oradan kopyalayıp slayta yapıştırabilirsiniz.
• Google Akademik: Arama sonucundaki alıntı simgesi farklı stillerde hazır kaynak metni verir. Ancak bu metni mutlaka orijinal kaynakla karşılaştırın.

Sonuç olarak hangi aracı kullanırsanız kullanın, otomatik üretilen kaynakçayı bir kez gözle kontrol edin. Örneğin büyük-küçük harf, yazar adlarının yazımı ve Türkçe karakterler otomatik araçlarda bozulabilir.

Örnek: beş slaytlık bir sunumda kaynakça nasıl uygulanır?

Şimdi hayalî bir örnek üzerinden ilerleyelim. Bir öğrenci “uyku düzeni ve ders başarısı” konusunda beş slaytlık bir sunum hazırlıyor. Kaynak gösterimi slayt slayt şöyle kurgulanabilir:

1. Giriş slaytı: Konunun neden önemli olduğu anlatılır. Burada bir tanım kullanılıyorsa tanımın yanına (Yılmaz, 2022) eklenir.
2. Araştırma bulguları: İki farklı çalışmanın sonucu özetlenir. Bu yüzden her maddenin sonunda ilgili çalışmanın kısa atıfı yer alır.
3. Grafik slaytı: Bir çalışmadaki veriler yeniden çizilmiştir. Dolayısıyla grafiğin altına “Demir ve Kaya (2021) verilerinden uyarlanmıştır” notu yazılır.
4. Öneriler: Öğrencinin kendi önerileri yer alır. Bunlar kişisel yorum olduğu için atıf gerekmez.
5. Kaynakça: Slaytlarda geçen üç kaynak alfabetik sırayla listelenir.

Görüldüğü gibi atıf sayısı slayt sayısına değil, kullanılan bilgiye bağlıdır. Ayrıca bu düzen sayesinde dinleyici hangi bilginin kime ait olduğunu her an görebilir.

Sunum sırasında kaynağı sözlü olarak belirtmek gerekir mi?

Slaytta yazılı atıf varsa her kaynağı sesli okumanız gerekmez. Ancak önemli bir veriyi ya da çarpıcı bir bulguyu aktarırken kaynağı sözlü olarak da anmak anlatımı güçlendirir. Örneğin “Demir ve Kaya’nın 2021’de yaptığı çalışmaya göre…” diye başlayan bir cümle, dinleyicinin bilgiye güvenmesini kolaylaştırır.

Öte yandan her cümleyi bir kaynak adıyla başlatmak akıcılığı bozar. Bu nedenle sözlü atıfı yalnızca sunumun ana iddialarında kullanın. Diğer bilgiler için slayttaki kısa atıf yeterlidir. Böylece hem akademik dürüstlüğü korursunuz hem de konuşmanız doğal kalır.

Ayrıca soru-cevap bölümünde bir kaynağın ayrıntısı sorulabilir. Bu yüzden önemli kaynakların temel bulgularını kısa notlar hâlinde yanınızda bulundurmak işinizi kolaylaştırır.

Sunumda kaynakça hazırlarken sık yapılan hatalar nelerdir?

• Sadece bağlantı yazmak: Uzun bir URL tek başına kaynak sayılmaz. Bunun yerine yazar, yıl ve başlık bilgisini de ekleyin.
• Atıf ile listenin uyuşmaması: Slaytta geçen bir yazarın kaynakçada olmaması dikkat çeker.
• Stil karıştırmak: Aynı listede hem APA hem de numaralı stil kullanmayın.
• Görsel kaynaklarını unutmak: Özellikle grafik ve tablolarda kaynak notu eksik kalır.
• Okunamayan yazı boyutu: Tüm listeyi tek slayta sıkıştırmak yerine bölün.
• Kontrol etmeden kopyalamak: Otomatik araçlardan gelen metni orijinal kaynakla karşılaştırın.

Özetle sunumda kaynakça, sunumun en son slaytı olsa da hazırlığın en başında planlanmalıdır. Kaynak bilgisini araştırma sırasında not ederseniz son gün listeyi oluşturmak dakikalar sürer.

Sunumda kaynakça hakkında sık sorulan sorular

Sunumda kaynakça slaytı nereye konur?

Genellikle son içerik slaytından sonra, teşekkür ya da soru-cevap slaytından önce yer alır. Bazı bölümler en sona konmasını ister; bu durumda kurumunuzun tercihine uyun. Ayrıca sunum dosyasını paylaşacaksanız kaynakçanın dosyada da yer aldığından emin olun.

Kaynakça mı, kaynaklar mı yazılmalı?

İkisi de yaygın kullanılır. Bölümünüzün veya öğretmeninizin kullandığı terimi tercih etmek en güvenli yoldur.

Slaytlarda her cümleye atıf gerekir mi?

Hayır. Başkasına ait bilgi, veri, tanım, alıntı ve görsellerde atıf gerekir. Kendi yorumlarınız ve genel bilgi niteliğindeki ifadeler için atıf gerekmez.

Online sunumlarda kaynak nasıl gösterilir?

Online sunumlarda da aynı kurallar geçerlidir. Bunun yanı sıra kaynakçayı sohbet alanına bağlantı olarak eklemek veya sunum sonrasında PDF olarak paylaşmak dinleyicinin işini kolaylaştırır.

Kaynakçada Türkçe ve yabancı kaynaklar ayrı mı yazılır?

APA stilinde dile göre ayrım yapılmaz; tüm kaynaklar tek listede alfabetik sıralanır. Kurumunuz farklı bir düzen istiyorsa ona uyun.

Sunumumun kaynakçasını sizinle hazırlayabilir miyim?

Evet. Sunum dosyanızı ve kaynak listenizi paylaştığınızda atıfları ve kaynakça slaytını birlikte düzenleriz; kapsamı ve ücreti bütçenize göre belirleriz.

Özetle iyi bir sunumda kaynakça; slayt içinde kısa atıflar, sonda düzenli bir liste ve görsellerin altında kısa kaynak notlarından oluşur. Kurumunuzun istediği stili belirleyin, kaynakları araştırma sırasında kaydedin ve son kontrolü mutlaka gözle yapın.